Các chú thích.
Các chú thích được các lập trình viên sử dụng để ghi chú hay mô tả trong các phần của
chương trình. Trong C++ có hai cách để chú thích
// Chú thích theo dòng
/* Chú thích theo khối */
Chú thích theo dòng bắt đầu từ cặp dấu xổ (//) cho đến cuối dòng. Chú thích theo khối
bắt đầu bằng /* và kết thúc bằng */ và có thể bao gồm nhiều dòng. Chúng ta sẽ thêm
các chú thích cho chương trình :
/* my second program in C++
with more comments */
#include <iostream.h>
int main ()
{
cout << "Hello World! ";
// says Hello World!
cout << "I'm a C++ program";
// says I'm a C++ program
return 0;
}
Hello World! I'm a C++ program
Nếu bạn viết các chú thích trong chương trình mà không sử dụng các dấu //, /* hay */,
trình dịch sẽ coi chúng như là các lệnh C++ và sẽ hiển thị các lỗi.
Bài 3 : Các Toán Tử
Qua bài trước chúng ta đã biết đến sự tồn tại của các biến và các hằng. Trong C++, để
thao tác với chúng ta sử dụng các toán tử, đó là các từ khoá và các dấu không có trong
bảng chữ cái nhưng lại có trên hầu hết các bàn phím trên thế giới. Hiểu biết về chúng là
rất quan trọng vì đây là một trong những thành phần cơ bản của ngôn ngữ C++.
Toán tử gán (=).
Toán tử gán dùng để gán một giá trị nào đó cho một biến
a = 5;
gán giá trị nguyên 5 cho biến a. Vế trái bắt buộc phải là một biến còn vế phải có
thể là bất kì hằng, biến hay kết quả của một biểu thức.
Cần phải nhấn mạnh rằng toán tử gán luôn được thực hiện từ trái sang phải
và không bao giờ đảo ngược
a = b;
gán giá trị của biến a bằng giá trị đang chứa trong biến b. Chú ý rằng
chúng ta chỉ gán giá trị của b cho a và sự thay đổi của b sau đó sẽ không
ảnh hưởng đến giá trị của a.
Một thuộc tính của toán tử gán trong C++ góp phần giúp nó vượt lên các
ngôn ngữ lập trình khác là việc cho phép vế phải có thể chứa các phép gán
khác. Ví dụ:
a = 2 + (b = 5);
tương đương với
b = 5;
a = 2 + b;
Vì vậy biểu thức sau cũng hợp lệ trong C++
a = b = c = 5;
gán giá trị 5 cho cả ba biến a, b và c
Các toán tử số học ( +, -, *, /, % )
Năm toán tử số học được hỗ trợ bởi ngôn ngữ là:
+ cộng
- trừ
* nhân
/ chia
% lấy phần dư (trong phép chia)
Thứ tự thực hiện các toán tử này cũng giống như chúng được thực hiện trong toán
học. Điều duy nhất có vẻ hơi lạ đối với bạn là phép lấy phần dư, ký hiệu bằng dấu
phần trăm (%). Đây chính là phép toán lấy phần dư trong phép chia hai số nguyên
với nhau. Ví dụ, nếu a = 11 % 3;, biến a sẽ mang giá trị 2 vì 11 = 3*3 +2.
Các toán tử gán phức hợp (+=, -=, *=, /=, %=, >>=, <<=, &=, ^=, |=)
Một đặc tính của ngôn ngữ C++ làm cho nó nổi tiếng là một ngôn ngữ súc tích
chính là các toán tử gán phức hợp cho phép chỉnh sửa giá trị của một biến với một
trong những toán tử cơ bản sau:
value += increase; tương đương với value = value +
increase;
a -= 5; tương đương với a = a - 5;
a /= b; tương đương với a = a / b;
price *= units + 1; tương đương với price = price *
(units + 1);
và tương tự cho tất cả các toán tử khác.
Tăng và giảm.
Một ví dụ khác của việc tiết kiệm khi viết mã lệnh là toán tử tăng (++) và giảm
( ). Chúng tăng hoặc giảm giá trị chứa trong một biến đi 1. Chúng tương đương
với +=1 hoặc -=1. Vì vậy, các dòng sau là tương đương:
a++;
a+=1;
a=a+1;
Một tính chất của toán tử này là nó có thể là tiền tố hoặc hậu tố, có nghĩa là có thể
viết trước tên biến (++a) hoặc sau (a++) và mặc dù trong hai biểu thức rất đơn
giản đó nó có cùng ý nghĩa nhưng trong các thao tác khác khi mà kết quả của việc
tăng hay giảm được sử dụng trong một biểu thức thì chúng có thể có một khác
biệt quan trọng về ý nghĩa: Trong trường hợp toán tử được sử dụng như là một
tiền tố (++a) giá trị được tăng trước khi biểu thức được tính và giá trị đã tăng
được sử dụng trong biểu thức; trong trường hợp ngược lại (a++) giá trị trong biến
a được tăng sau khi đã tính toán. Hãy chú ý sự khác biệt :
Ví dụ 1 Ví dụ 2
B=3;
A=++B;
// A is 4, B is 4
B=3;
A=B++;
// A is 3, B is 4
Các toán tử quan hệ ( ==, !=, >, <, >=, <= )
Để có thể so sánh hai biểu thức với nhau chúng ta có thể sử dụng các toán tử quan
hệ. Theo chuẩn ANSI-C++ thì giá trị của thao tác quan hệ chỉ có thể là giá trị
logic - chúng chỉ có thể có giá trị true hoặc false, tuỳ theo biểu thức kết quả là
đúng hay sai.
Sau đây là các toán tử quan hệ bạn có thể sử dụng trong C++
==
Bằng
!=
Khác
>
Lớn hơn
<
Nhỏ hơn
> =
Lớn hơn hoặc bằng
< =
Nhỏ hơn hoặc bằng
Ví dụ:
(7 == 5)
sẽ trả giá trị false
(6 >= 6)
sẽ trả giá trị true
tất nhiên thay vì sử dụng các số, chúng ta có thể sử dụng bất cứ biểu thức
nào. Cho a=2, b=3 và c=6
(a*b >= c)
sẽ trả giá trị true.
(b+4 < a*c)
sẽ trả giá trị false
Cần chú ý rằng = (một dấu bằng) lf hoàn toàn khác với == (hai dấu bằng). Dấu
đầu tiên là một toán tử gán ( gán giá trị của biểu thức bên phải cho biến ở bên trái)
và dấu còn lại (==) là một toán tử quan hệ nhằm so sánh xem hai biểu thức có
bằng nhau hay không.
Trong nhiều trình dịch có trước chuẩn ANSI-C++ cũng như trong ngôn ngữ C, các
toán tử quan hệ không trả về giá trị logic true hoặc false mà trả về giá trị int với 0
tương ứng với false còn giá trị khác 0 (thường là 1) thì tương ứng với true.
Các toán tử logic ( !, &&, || ).
Toán tử ! tương đương với toán tử logic NOT, nó chỉ có một đối số ở phía bên
phải và việc duy nhất mà nó làm là đổi ngược giá trị của đối số từ true sang false
hoặc ngược lại. Ví dụ:
!(5 == 5)
trả về false vì biểu thức bên phải (5 == 5) có giá trịtrue.
!(6 <= 4)
trả về true vì (6 <= 4)có giá trị false.
!true
trả về false.
!false
trả về true.
Toán tử logic && và || được sử dụng khi tính toán hai biểu thức để lấy ra một kết
quả duy nhất. Chúng tương ứng với các toán tử logic AND và OR. Kết quả của
chúng phụ thuộc vào mối quan hệ của hai đối số:
Đối số thứ nhất
a
Đối số thứ hai
b
Kết quả
a && b
Kết quả
a || b
true true true true
true false false true
false true false true
false false false false
Ví dụ:
( (5 == 5) && (3 > 6) ) trả về false ( true && false ).
( (5 == 5) || (3 > 6)) trả về true ( true || false ).
Toán tử điều kiện ( ? ).
Toán tử điều kiện tính toán một biểu thức và trả về một giá trị khác tuỳ thuộc vào
biểu thức đó là đúng hay sai. Cấu trúc của nó như sau:
condition ? result1 : result2
Nếu condition là true thì giá trị trả về sẽ là result1, nếu không giá trị trả về là
result2.
7==5 ? 4 : 3
trả về 3 vì 7 không bằng 5.
7==5+2 ? 4 : 3
trả về 4 vì 7 bằng 5+2.
5>3 ? a : b
trả về a, vì 5 lớn hơn 3.
a>b ? a : b
trả về giá trị lớn hơn, a hoặc b.
Các toán tử thao tác bit ( &, |, ^, ~, <<, >> ).
Các toán tử thao tác bit thay đổi các bit biểu diễn một biến, có nghĩa là thay đổi
biểu diễn nhị phân của chúng
toán tử asm Mô tả
& AND Logical AND
| OR Logical OR
^ XOR Logical exclusive OR
~ NOT Đảo ngược bit
<< SHL Dịch bit sang trái
>> SHR Dịch bit sang phải
Các toán tử chuyển đổi kiểu
Các toán tử chuyển đổi kiểu cho phép bạn chuyển đổi dữ liệu từ kiểu này sang
kiểu khác. Có vài cách để làm việc này trong C++, cách cơ bản nhất được thừa kế
từ ngôn ngữ C là đặt trước biểu thức cần chuyển đổi tên kiểu dữ liệu được bọc
trong cặp ngoặc đơn (), ví dụ:
int i;
float f = 3.14;
i = (int) f;
Đoạn mã trên chuyển số thập phân 3.14 sang một số nguyên (3). Ở đây, toán tử
chuyển đổi kiểu là (int). Một cách khác để làm điều này trong C++ là sử dụng các
constructors (ở một số sách thuật ngữ này được dịch là cấu tử nhưng tôi thấy nó
có vẻ không xuôi tai lắm) thay vì dùng các toán tử : đặt trước biểu thức cần
chuyển đổi kiểu tên kiểu mới và bao bọc biểu thức giữa một cặp ngoặc đơn.
i = int ( f );
Cả hai cách chuyển đổi kiểu đều hợp lệ trong C++. Thêm vào đó ANSI-C++ còn
có những toán tử chuyển đổi kiểu mới đặc trưng cho lập trình hướng đối tượng.
sizeof()
Toán tử này có một tham số, đó có thể là một kiểu dữ liệu hay là một biến và trả
về kích cỡ bằng byte của kiểu hay đối tượng đó.
a = sizeof (char);
a sẽ mang giá trị 1 vì kiểu char luôn có kích cỡ 1 byte trên mọi hệ thống. Giá trị
trả về của sizeof là một hằng số vì vậy nó luôn luôn được tính trước khi chương
trình thực hiện.
Các toán tử khác
Trong C++ còn có một số các toán tử khác, như các toán tử liên quan đến con trỏ
hay lập trình hướng đối tượng. Chúng sẽ được nói đến cụ thể trong các phần
tương ứng.
Thứ tự ưu tiên của các toán tử
Khi viết các biểu thức phức tạp với nhiều toán hạng các bạn có thể tự hỏi toán hạng nào
được tính trước, toán hạng nào được tính sau. Ví dụ như trong biểu thức sau:
a = 5 + 7 % 2
có thể có hai cách hiểu sau:
a = 5 + (7 % 2) với kết quả là 6, hoặc
a = (5 + 7) % 2 với kết quả là 0
Câu trả lời đúng là biểu thức đầu tiên. Vì nguyên nhân nói trên, ngôn ngữ C++ đã thiết
lập một thứ tự ưu tiên giữa các toán tử, không chỉ riêng các toán tử số học mà tất cả các
toán tử có thể xuất hiện trong C++. Thứ tự ưu tiên của chúng được liệt kê trong bảng sau
theo thứ tự từ cao xuống thấp.
Thứ tự Toán tử Mô tả Associativity
1
::
scope Trái
2
() [ ] -> . sizeof
Trái
3
++
tăng/giảm
Phải
~
Đảo ngược bit
!
NOT
& *
Toán tử con trỏ
(type)
Chuyển đổi kiểu
+ -
Dương hoặc âm
4
* / %
Toán tử số học Trái
5
+ -
Toán tử số học Trái
6
<< >>
Dịch bit Trái
7
< <= > >=
Toán tử quan hệ Trái
8
== !=
Toán tử quan hệ Trái
9
& ^ |
Toán tử thao tác bit Trái
10
&& ||
Toán tử logic Trái
11
?:
Toán tử điều kiện Phải
12
= += -= *= /= %=
>>= <<= &= ^= |=
Toán tử gán Phải
13
,
Dấu phẩy Trái
Associativity định nghĩa trong trường hợp có một vài toán tử có cùng thứ tự ưu tiên thì cái
nào sẽ được tính trước, toán tử ở phía xa nhất bên phải hay là xa nhất bên trái.
Nếu bạn muốn viết một biểu thức phức tạp mà lại không chắc lắm về thứ tự ưu tiên của
các toán tử thì nên sử dụng các ngoặc đơn. Các bạn nên thực hiện điều này vì nó sẽ giúp
chương trình dễ đọc hơn.
Bài 4 : Các Cấu Trúc Điều Khiển
Một chương trình thường không chỉ bao gồm các lệnh tuần tự nối tiếp nhau. Trong quá
trình chạy nó có thể rẽ nhánh hay lặp lại một đoạn mã nào đó. Để làm điều này chúng ta
sử dụng các cấu trúc điều khiển.
Cùng với việc giới thiệu các cấu trúc điều khiển chúng ta cũng sẽ phải biết tới một khái
niệm mới: khối lệnh, đó là một nhóm các lệnh được ngăn cách bởi dấu chấm phẩy (;)
nhưng được gộp trong một khối giới hạn bởi một cặp ngoặc nhọn: { và }.
Hầu hết các cấu trúc điều khiển mà chúng ta sẽ xem xét trong chương này cho phép sử
dụng một lệnh đơn hay một khối lệnh làm tham số, tuỳ thuộc vào chúng ta có đặt nó
trong cặp ngoặc nhọn hay không.
Cấu trúc điều kiện: if và else
Cấu trúc này được dùng khi một lệnh hay một khối lệnh chỉ được thực hiện khi một điều
kiện nào đó thoả mãn. Dạng của nó như sau:
if (condition) statement
trong đó condition là biểu thức sẽ được tính toán. Nếu điều kiện đó là true, statement
được thực hiện. Nếu không statement bị bỏ qua (không thực hiện) và chương trình tiếp
tục thực hiện lệnh tiếp sau cấu trúc điều kiện.
Ví dụ, đoạn mã sau đây sẽ viết x is 100 chỉ khi biến x chứa giá trị 100:
if (x == 100)
cout << "x is 100";
Nếu chúng ta muốn có hơn một lệnh được thực hiện trong trường hợp condition là true
chúng ta có thể chỉ định một khối lệnh bằng cách sử dụng một cặp ngoặc nhọn { }:
if (x == 100)
{
cout << "x is ";
cout << x;
}
Chúng ta cũng có thể chỉ định điều gì sẽ xảy ra nếu điều kiện không được thoả mãn bằng
cách sửu dụng từ khoá else. Nó được sử dụng cùng với if như sau:
if (condition) statement1 else statement2
Ví dụ:
if (x == 100)
cout << "x is 100";
else
cout << "x is not 100";
Cấu trúc if + else có thể được móc nối để kiểm tra nhiều giá trị. Ví dụ sau đây sẽ kiểm tra
xem giá trị chứa trong biến x là dương, âm hay bằng không.
if (x > 0)
cout << "x is positive";
else if (x < 0)
cout << "x is negative";
else
cout << "x is 0";
Các cấu trúc lặp
Mục đích của các vòng lặp là lặp lại một thao tác với một số lần nhất định hoặc trong khi
một điều kiện nào đó còn thoả mãn.
Vòng lặp while .
Dạng của nó như sau:
while (expression) statement
và chức năng của nó đơn giản chỉ là lặp lại statement khi điều kiện expression
còn thoả mãn.
Ví dụ, chúng ta sẽ viết một chương trình đếm ngược sử dụng vào lặp while:
// custom countdown using while
#include <iostream.h>
int main ()
{
int n;
cout << "Enter the starting
number > ";
Enter the starting number > 8
8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1, FIRE!
cin >> n;
while (n>0) {
cout << n << ", ";
n;
}
cout << "FIRE!";
return 0;
}
Khi chương trình chạy người sử dụng được yêu cầu nhập vào một số để đếm
ngược. Sau đó, khi vòng lặp while bắt đầu nếu số mà người dùng nhập vào thoả
mãn điều kiện điều kiện n>0 khối lệnh sẽ được thực hiện một số lần không xác
định chừng nào điều kiện (n>0) còn được thoả mãn.
Chúng ta cần phải nhớ rằng vòng lặp phải kết thúc ở một điểm nào đó, vì
vậy bên trong vòng lặp chúng ta phải cung cấp một phương thức nào đó để
buộc condition trở thành sai nếu không thì nó sẽ lặp lại mãi mãi. Trong
ví dụ trên vòng lặp phải có lệnh n; để làm cho condition trở thành sai
sau một số lần lặp.
Vòng lặp do-while
Dạng thức:
do statement while (condition);
Chức năng của nó là hoàn toàn giống vòng lặp while chỉ trừ có một điều là điều
kiện điều khiển vòng lặp được tính toán sau khi statement được thực hiện, vì
vậy statement sẽ được thực hiện ít nhất một lần ngay cả khi condition không
bao giờ được thoả mãn. Ví dụ, chương trình dưới đây sẽ viết ra bất kì số nào mà
bạn nhập vào cho đến khi bạn nhập số 0.
// number echoer
#include <iostream.h>
int main ()
{
unsigned long n;
do {
cout << "Enter number (0 to
end): ";
cin >> n;
cout << "You entered: " << n
<< "\n";
} while (n != 0);
return 0;
}
Enter number (0 to end): 12345
You entered: 12345
Enter number (0 to end): 160277
You entered: 160277
Enter number (0 to end): 0
You entered: 0
Vòng lặp do-while thường được dùng khi điều kiện để kết thúc vòng lặp nằm
trong vòng lặp, như trong ví dụ trên, số mà người dùng nhập vào là điều kiện
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét