Phong tục cưới hỏi ở Việt Nam

chữ nghĩa sách vở thì gọi lễ cheo này là lễ lan nhai (nhiều người đọc ra
là lễ lan giai). Lan nhai có nghĩa là tiền nộp cheo cho làng khi nhà trai
đến đón dâu ở nhà gái.
Cách thức tổ chức, trình tự tiến hành của một đám cưới Việt Nam ngày
xưa là như vậy. Những đám cưới theo kiểu mới hiện nay, theo phong
trào, theo quan niệm mới (thật ra thì chưa thành quan điểm), ta cứ làm
mà thực ra thì chưa ưng lắm. Gần đây đời sống của ta có tươi hơn,
chuyện xã giao, chuyện theo đà cũng rầm rộ hơn, khiến cho nhiều người
biết là không ổn mà vẫn cứ phải theo những kiểu cách phô trương (có
cả trục lợi).
Nhìn lại các phong tục cổ truyền của đám cưới ngày xưa, phải thành
thực nhận rằng nhiều người trong chúng ta chưa thật tiếp cận đúng với
tinh thần, ý nghĩa nên chỉ thấy phần thiếu sót: nhiều nghi lễ phiền
phức, mang tính phong kiến nặng nề; nhiều hủ tục: chuyện thách cưới,
chuyện ở rể, chuyện đăng môn hộ đối… làm giảm đi ý nghĩa của hôn
nhân, đám cưới phô trương cỗ bàn, khoe khoang y phục, hát xướng…
Thật ra người dân ta, ngày xưa có ưa gì những đám cưới loè loẹt đâu.
Nhưng một mặt khác, lại phải thấy rằng, cách tổ chức ngày xưa quả
thực có ý nghĩa sâu sắc và có những nét đẹp. Các đám cưới mới của
chúng ta ngày nay, phải xin phép để nói rằng, nhiều trường hợp đã
không thể hiện được cái đẹp, cái hay đã có.
Về ý nghĩa sâu sắc, có tính cách triết học, có thiên về tâm linh, người ta
hiểu rằng: hôn nhân là việc hệ trọng, là thiêng liêng. Vì thế người ta
thấy cần phải theo lễ. Phải gọi là lễ cưới chứ không chỉ là đám cưới
5
suông. Lấy vợ, lấy chồng là một việc thiêng liêng của đời người. Lấy
nhau vì tình, nhưng cũng còn vì nghĩa nữa. Nhiều cô cậu ngày nay chỉ
biết yêu nhau mà lấy nhau, để thoả mãn sự gắn bó, có lẽ không khẳng
định là dài hay ngắn.
Cưới vợ cưới chồng ở Việt Nam la có sự chứng kiến của thần thánh tổ
tiên (có tơ hồng). Đó là thần quyền. Rồi phải có làng xóm, pháp luật
công nhận (lễ nộp cheo. Đó là pháp quyền. Và trước nhất anh chị phải
yêu nhau, phải thấy hợp nhau, hợp tuổi tác. Đó là nhân quyền. Những
đám cưới có hai cô cậu biết nhau (mời bạn bè đến ăn) cũng chỉ là quan
hệ cá nhân mà thôi. Chỉ biết yêu, chứ không biết đó là thiêng liêng, nên
sự ràng buộc chỉ là mức độ.
Đám cưới Việt phải có trầu, cau mới thể hiện được sự ràng buộc của tình
nghĩa vợ chồng và linh ứng của thần linh. “Ba đồng một mớ trầu cay –
Sao anh không hỏi những ngày còn không…” là ý nghĩa như thế.
Lễ vật đám cưới truyền thống - ở các nhà bình dân – không có mâm cao
cỗ đầy, không ai đếm món: mâm này năm trăm, mâm kia sáu trăm,
nhà các quan to thì lắm xe đưa đón. Nhưng người dân Việt Nam biết
chọn các lễ vật đẹp. Những cốm, hồng, những dây lụa chăng đường,
những bài thơ, bài hát. Thật là đẹp đẽ và cảm động. Cái đẹp của lễ cưới
Việt Nam là như thế.
Theo Thời Trang Trẻ
Lễ lại mặt có ý nghĩa gì ?
Ngày đăng: 14/07/2008
6
Lễ thành hôn, tơ hồng, hợp cẩn xong xuôi, hai vợ chồng tân hôn trở về
nhà gái mang theo lễ vật để tạ gia tiên ông bà cha mẹ, đi chào họ
hàng thân nhân bên nhà gái sau đó đón bố mẹ và vài thân nhân sang
nhà chú rể. Kể từ buổi đó, mẹ cô dâu mới chính thức tới nhà chú rể và
nhà thông gia, vì trong lễ cưới, mẹ cô dâu (có nơi cả bố) không đi đưa
dâu. Lễ lại mặt thường tiến hành vào ngày thứ hai hoặc thứ tư sau
ngày cưới (gọi là nhị hỷ hoặc tứ hỷ) tuỳ theo khoảng cách xa gần và
hoàn cảnh cụ thể mà định ngày. Thành phần chủ khách rất hẹp, chỉ gói
gọn trong phạm vi gia đình.
Phỏng theo tục cổ Trung Quốc: nếu trong lễ lại mặt, có cái thủ lợn cắt
lỗ tai tức là ngầm báo với nhà gái rằng nhà trai trả lại, vì con gái ông
bà đã mất trinh (Đêm tân hôn có lót giấy bản, gọi là giấy thám trinh,
để xem người con gái còn trinh tiết hay không. Nếu còn trinh thì trên
giấy bản sẽ có mấy giọt máu. Mã Giám Sinh sau khi cưỡng ép phá
trinh nàng Kiều xong dùng "Nước vỏ Lựu", "Máu mào gà" hòng lường
gạt làng chơi tưởng nhầm là Kiều vẫn còn trinh).
Trường hợp hai nhà xa xôi cách trở, ông già bà lão thì nên miễn cho
nhau, cô dâu chú rể nếu bận ông tác cũng nên được miễn thứ. Nếu
điều kiện cho phép thì nên duy trì, vì lễ này mang nhiều ý nghĩa tốt
đẹp:
- Nhắc nhủ con đạo hiếu, biết tạ ơn sinh thành, coi bố mẹ vợ cũng như
bố mẹ mình.
-Thắt chặt và mở rộng mối quan hệ thông gia, họ hàng ngay từ buổi
đầu, tình cảm được nhân đôi.
- Hai gia đình cùng trao đổi rút kinh nghiệm về việc tổ chức hôn lễ và
bàn bạc về trách nhiệm của hai bên bố mẹ trong việc tác thành cuộc
sống cho đôi trẻ trong tương lai.
NgayCuoi.com
Theo Một trăm điều nên biết về phong tục Việt Nam
7
Cũng gọi là ngày nhị hỉ, lễ cưới xong, sáng hôm sau, hai vợ chồng
trẻ sẽ trở về nhà gái, mang theo lễ vật để tạ gia tiên. Lễ vật cũng
có trầu, xôi, lơn. Bố mẹ vợ làm cơm để mời chàng rể và con gái
mình. Ở một số trường hợp nếu xảy ra chuyện gì mà nhà trai
không bằng lòng sau đêm hợp cẩn, thì lễ nhị hỉ lại có những
chuyện không hay. Nhưng trường hợp này rất hiếm.
Lễ xin dâu có ý nghĩa gì ?
Ngày đăng: 14/07/2008
Lễ này rất đơn giản: Trước giờ đón dâu, nhà trai cử một hai người,
thường là bà bác, bà cô, bà chị của chú rể đưa một cơi trầu, một be rượu
đến xin dâu, báo trước giờ đoàn đón dâu sẽ đến, để nhà gái sẵn sàng
đón tiếp.
Phong tục này có nhiều ý nghĩa hay:
Mặc dù hai gia đình đã quy ước với nhau từ trước về ngày giờ và thành
phần đưa đón rồi, nhưng để đề phòng mọi sự bất trắc, mọi tin thất thiệt,
nên mới định ra lễ này, biểu hiện sự cẩn trọng trong hôn lễ.
Thời gian này chú rể và cha mẹ chú rể rất bận rộn không thể sang nhà
gái, nên nhờ người đại diện sang báo trước như bộ phận "Tiền trạm".
Để trong trường hợp vạn nhất hoặc do thời tiết, hoặc do trở ngại giao
thông, gần qua giờ quy ước mà đoàn đón dâu chưa đến, nhà gái biết để
chủ động làm lễ gia tiên hoặc phái người sang nhà trai thăm dò.
Trường hợp hai gia đình cách nhau quá xa hoặc quá gần, hai gia đình có
thể thoả thuận với nhau miễn là bớt lễ này, hoặc nhập lễ xin dâu và đón
dâu làm một.
Cách nhập lễ xin dâu và đón dâu tiến hành như sau:
Khi đoàn đón dâu đến ngõ nhà gái, đoàn còn chỉnh đốn tư trang, sắp xếp
lại ai đi trước, ai đi sau, trong khi đó một cụ già đi đầu họ cùng với một
người đội lễ (một mâm quả trong đựng trầu cau, rượu ) vào trước,đặt
lên bàn thờ, thắp hương vái rồi trở ra dẫn toàn đoàn vào làm lễ chính
8
thức đón dâu. Lễ này phải tiến hành rất nhanh. Thông thường nhà gái
vái chào xong, chủ động xin miễn lễ rồi một vị huynh trưởng cùng ra
luôn để đón đoàn nhà trai vào.
NgayCuoi.com
Theo Một trăm điều nên biết về phong tục Việt Nam
Miếng trầu là đầu câu chuyện
Ngày đăng: 14/07/2008
Theo phong tục Việt Nam, miếng trầu tuy rẻ tiền nhưng chứa đựng nhiều
tình cảm ý nghĩa, giàu nghèo ai cũng có thể có, vùng nào cũng có. Miếng
trầu đi đôi với lời chào, người lịch sự không ăn trầu cách mặt nghĩa là đã
tiếp thì tiếp cho khắp:
Tiện đây ăn một miếng trầu
Hỏi rằng quê quán ở đâu chăng là
"Đầu trò tiếp khách" là trầu, ngày xưa ai mà chẳng có, hoạ chăng riêng
Tú Xương mới "Bác đến chơi nhà ta với ta"
Quí nhau mời trầu, ghét nhau theo phép lịch sự cũng mời nhau ăn trầu
nhưng "cau sáu ra thành mười".
Đặc biệt "trầu là đầu câu chuyện" giao duyên giữa đôi trai gái:
"Lân la điếu thuốc miếng trầu, đường ăn ở dễ chiều lòng bạn lứa".
Trầu vàng nhá lẫn trầu xanh
Duyên em sánh với tình anh tuyệt vời.
Mời trầu không ăn thì trách móc nhau:
Đi đâu cho đổ mồ hôi
Chiếu trải không ngồi trầu để không ăn.
Thưa rằng bác mẹ tôi răn
Làm thân con gái chớ ăn trầu người.
Khi đã quen hơi bén tiếng, trai gái cũng mượn miếng trầu để tỏ tình,
9
nhất là các chàng trai nhờ miếng trầu mà tán tỉnh:
Từ ngày ăn phải miếng trầu
Miệng ăn môi đỏ dạ sầu đăm chiêu.
Một thương, hai nhớ, ba sầu
Cơm ăn chẳng được, ăn trầu cầm hơi.
"Có trầu, có vỏ, không vôi" thì môi không thể nào đỏ được, chẳng khác
gì "có chăn, có chiếu không người năm chung".
Cho anh một miếng trầu vàng
Mai sau anh trả cho nàng đôi mâm.
Yêu nhau chẳng lấy được nhau
Con lợn bỏ đói, buồng cau bỏ già.
Miếng trầu không đắt đỏ gì "ba đồng một mớ trầu cay" nhưng "miếng
trầu nên dâu nhà người".
Ngày nay để răng trắng nhiều người không biết ăn trầu nữa, nhất là ở
thành phố, nhưng theo tục lệ nhà ai có con gái gả chồng, sau khi ăn hỏi
xong cũng đem cau trầu cau biếu hàng xóm và bà con nội ngoại. Vì
miếng trầu là tục lệ, là tình cảm nên ăn được hay không cũng chẳng ai
chối từ
Thời xưa, ăn trầu còn sợ bị bỏ "bùa mê", "bùa yêu" nên người ta có thói
quen:
Ăn trầu thì mở trầu ra
Một là thuốc độc hai là mặn vôi.
Các cụ càng già càng nghiện trầu, nhưng không còn răng nên "đi đâu
chỉ những cối cùng chày" (Nguyễn Khuyến). Cối chày giã trầu làm bằng
đồng, chỉ bỏ vừa miếng cau, miếng trầu, miếng vỏ nhưng trạm trổ rất
công phu, ngày nay không còn thấy có trên thị trường nên các cụ quá
phải nhở con cháu nhá hộ.
Vì trầu cau là "đầu trò tiếp khách" lại là biểu tượng cho sự tôn kính, phổ
biến dùng trong các lễ tế thần, tế gia tiên, lễ tang, lễ cưới, lễ thọ, lễ
mừng Nên têm trầu cũng đòi hỏi phải có mỹ thuật, nhất là lễ cưới có
10
trầu têm cánh phượng có cau vỏ trổ hoa, "cau già dao sắc" thì ngon. Bày
trầu trên đĩa, hạt cau phải sóng hàng, trầu vào giữa, đĩa trầu bày 5
miếng hoặc 10 miếng, khi đưa mời khách phải bưng hai tay. Tế gia tiên
thì trầu têm, còn tế lễ thiên thần thì phải 3 là trầu phết một tí vôi trên
ngọn lá và 3 quả cau để nguyên.
NgayCuoi.com
Theo Một trăm điều nên biết về phong tục Việt Nam
Bạn đã bao giờ thắc mắc tại sao người ta lại đeo nhẫn cưới ở ngón áp út
chưa? Người Trung Quốc có một cách giải thích rất thú vị và thuyết
phục.
Theo họ, ngón tay cái tượng trưng cho cha mẹ, ngón tay trỏ tượng trưng
cho anh em, ngón giữa là chính bạn, ngón áp út tượng trưng cho người
bạn đời của bạn, và ngón út tượng trưng cho con cái của bạn.
Bây giờ bạn hãy để hai bàn tay đối diện nhau, gập ngón tay giữa lại và
áp sát chúng vào nhau, đồng thời cho hai bàn tay mở ra nhưng các ngón
11
tay còn lại chống vào nhau ở đầu mút ngón tay.
Bây giờ bạn hãy thử tách hai ngón tay cái, rồi sau
đó ngón tay trỏ và ngón út rời nhau ra… (xem
hình). Bạn sẽ thấy chúng tách nhau ra dễ dàng. Đó
là bởi cha mẹ bạn không thể sống suốt đời với bạn.
Anh em bạn cũng sẽ có gia đình riêng và sẽ rời xa
bạn. Cuối cùng con cái bạn cũng vậy, chúng sẽ tạo
dựng cuộc sống của riêng mình chứ không thể sống
cùng bạn mãi mãi.
Thế còn ngón áp út thì sao? Bạn sẽ thấy ngạc nhiên khi bạn không thể
tách rời chúng ra khỏi nhau! Là vì bạn cùng người bạn đời được số phận
mang đến với nhau để hòa quyện, gắn bó với nhau không thể tách rời
suốt cả cuộc đời. Cho dù tất cả thế giới này bỏ hai bạn ra đi và cuộc
sống của hai người có trải qua bao thăng trầm, ngọt đắng đến thế nào đi
nữa.
Đó chính là lý do tại sao người ta lại đeo nhẫn cưới ở ngón áp út.
Quả là một sự giải thích đáng yêu phải không?
Theo Sài gòn tiếp thị
Lễ xin dâu có ý nghĩa gì ?
Ngày đăng: 14/07/2008
Lễ này rất đơn giản: Trước giờ đón dâu, nhà trai cử một hai người,
thường là bà bác, bà cô, bà chị của chú rể đưa một cơi trầu, một be rượu
đến xin dâu, báo trước giờ đoàn đón dâu sẽ đến, để nhà gái sẵn sàng
đón tiếp.
Phong tục này có nhiều ý nghĩa hay:
Mặc dù hai gia đình đã quy ước với nhau từ trước về ngày giờ và thành
phần đưa đón rồi, nhưng để đề phòng mọi sự bất trắc, mọi tin thất thiệt,
nên mới định ra lễ này, biểu hiện sự cẩn trọng trong hôn lễ.
Thời gian này chú rể và cha mẹ chú rể rất bận rộn không thể sang nhà
12
gái, nên nhờ người đại diện sang báo trước như bộ phận "Tiền trạm".
Để trong trường hợp vạn nhất hoặc do thời tiết, hoặc do trở ngại giao
thông, gần qua giờ quy ước mà đoàn đón dâu chưa đến, nhà gái biết để
chủ động làm lễ gia tiên hoặc phái người sang nhà trai thăm dò.
Trường hợp hai gia đình cách nhau quá xa hoặc quá gần, hai gia đình có
thể thoả thuận với nhau miễn là bớt lễ này, hoặc nhập lễ xin dâu và đón
dâu làm một.
Cách nhập lễ xin dâu và đón dâu tiến hành như sau:
Khi đoàn đón dâu đến ngõ nhà gái, đoàn còn chỉnh đốn tư trang, sắp xếp
lại ai đi trước, ai đi sau, trong khi đó một cụ già đi đầu họ cùng với một
người đội lễ (một mâm quả trong đựng trầu cau, rượu ) vào trước,đặt
lên bàn thờ, thắp hương vái rồi trở ra dẫn toàn đoàn vào làm lễ chính
thức đón dâu. Lễ này phải tiến hành rất nhanh. Thông thường nhà gái
vái chào xong, chủ động xin miễn lễ rồi một vị huynh trưởng cùng ra
luôn để đón đoàn nhà trai vào.
NgayCuoi.com
Theo Một trăm điều nên biết về phong tục Việt Nam
Lễ xin dâu có những ý nghĩa gì? và thủ tục tiến hành.
Ngày đăng: 13/10/2003
Lễ này rất đơn giản: Trước giờ đón dâu, nhà trai cử một hai người,
thường là bà bác, bà cô, bà chị của chú rể đưa một cơi trầu, một be rượu
đến xin dâu, báo trước giờ đoàn đón dâu sẽ đến, để nhà gái sẵn sàng
đón tiếp.
Phong tục này có nhiều ý nghĩa hay:
Mặc dù hai gia đình đã quy ước với nhau từ trước về ngày giờ và thành
phần đưa đón rồi, nhưng để đề phòng mọi sự bất trắc, mọi tin thất thiệt,
nên mới định ra lễ này, biểu hiện sự cẩn trọng trong hôn lễ.
Thời gian này chú rể và cha mẹ chú rể rất bận rộn không thể sang nhà
13
gái, nên nhờ người đại diện sang báo trước như bộ phận "Tiền trạm".
Để trong trường hợp vạn nhất hoặc do thời tiết, hoặc do trở ngại giao
thông, gần qua giờ quy ước mà đoàn đón dâu chưa đến, nhà gái biết để
chủ động làm lễ gia tiên hoặc phái người sang nhà trai thăm dò.
Trường hợp hai gia đình cách nhau quá xa hoặc quá gần, hai gia đình có
thể thoả thuận với nhau miễn là bớt lễ này, hoặc nhập lễ xin dâu và đón
dâu làm một.
Cách nhập lễ xin dâu và đón dâu tiến hành như sau:
Khi đoàn đón dâu đến ngõ nhà gái, đoàn còn chỉnh đốn tư trang, sắp xếp
lại ai đi trước, ai đi sau, trong khi đó một cụ già đi đầu họ cùng với một
người đội lễ (một mâm quả trong đựng trầu cau, rượu ) vào trước, đặt
lên bàn thờ, thắp hương vái rồi trở ra dẫn toàn đoàn vào làm lễ chính
thức đón dâu. Lễ này phải tiến hành rất nhanh. Thông thường nhà gái
vái chào xong, chủ động xin miễn lễ rồi một vị huynh trưởng cùng ra
luôn để đón đoàn nhà trai vào.
Mẹ chồng làm gì khi con dâu về đến nhà ?
Ngày đăng: 14/07/2008
Phong tục ở mỗi địa phương một khác, trái ngược nhau nhưng đều có ý
nghĩa hay:
Ngày xưa ở nhiều địa phương Nghệ An, Hà Tĩnh có lệ tục mẹ chồng ra
cất nón cho con dâu:
Nhà trai đặt sẵn trước ngõ một cái nồi đồng, một cái gáo, trong nồi đặt
sẵn một quan tiền đồng và đựng đầy nước trong. Cô dâu vào đến cổng
dùng gáo múc nước rửa mặt mũi, chân tay, mẹ chồng bước ra cất nón
cho con dâu. Con dâu, một tay cầm lấy quan tiền, một tay vẫn cầm quạt
che mặt.
Mẹ chồng dắt con dâu vào nhà đặt quan tiền và cái quạt lên bàn thờ, cúi
đầu lễ gia tiên (bốn lạy ba vái theo tư thế của nữ). Sau đó mẹ chồng dắt
14

Xem chi tiết: Phong tục cưới hỏi ở Việt Nam