Tài liệu Đề tài “Thực trạng xuất khẩu cà phê Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2008 đến 6 tháng đầu năm 2011 và đưa ra giải pháp.” doc

LINK DOWNLOAD MIỄN PHÍ TÀI LIỆU "Tài liệu Đề tài “Thực trạng xuất khẩu cà phê Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2008 đến 6 tháng đầu năm 2011 và đưa ra giải pháp.” doc": http://123doc.vn/document/1047608-tai-lieu-de-tai-thuc-trang-xuat-khau-ca-phe-viet-nam-trong-giai-doan-tu-nam-2008-den-6-thang-dau-nam-2011-va-dua-ra-giai-phap-doc.htm

Chuyên đề môn học
LỜI MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Là một nước nằm ở vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa và có lưu lượng mưa
lớn cho nên Việt Nam có điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp.
Thêm vào đó, vùng Tây Nguyên và Đông Nam Bộ có không khí mát mẻ cộng
với nền đất bazan màu mỡ rất thích hợp cho việc phất triển cây công nghiệp
trong đó cà phê là một loại cây điển hình.
Xuất khẩu nông sản nói chung và xuất khẩu cà phê nói riêng là một trong
những ngành đem lại nguồn ngoại tệ lớn cho nền kinh tế trong nước. Đây là một
ngành kinh tế mũi nhọn của Việt Nam, giúp thúc đẩy phát triển nền kinh tế, giải
quyết vấn đề việc làm, giảm gánh nặng cho xã hội… Những năm gần đây Việt
Nam là một nước đứng thứ hai trên thế giới trong việc xuất khẩu cà phê (đứng
sau Brazin).
Sau khi Việt Nam gia nhập WTO (World Trade Organization) tổ chức
thương mại thế giới năm 2007, nền kinh tế bước vào một giai đoạn phát triển
mới. Trong đó lĩnh vực xuất khẩu cà phê cũng chuyển sang một bước ngoặc lớn.
Năm 2008, kim ngạch xuất khẩu cà phê đạt hơn 2,11 tỷ USD, tăng hơn so với
năm 2007 khoảng 9,46%. Xuất khẩu cà phê đem lại nguồn thu ngoại hối đứng
thứ hai cho quốc gia (trong lĩnh vực xuất khẩu nông nghiệp), chỉ đứng sau gạo
(2)
.
Sản phẩm cà phê Việt Nam đã bán được trên nhiều quốc gia trên thế giới. Bên
cạnh các thị trường tiêu thụ lớn như: Châu Âu, Mỹ… cà phê còn được xuất sang
các nước như: Nam Mỹ (Ac-hen-ti-na), Trung Đông.
Tuy gia nhập vào WTO có nhiều thuận lợi, nhưng bên cạnh đó chúng ta còn
phải tuân thủ một số điều luật khá khắc khe về chất lượng, an toàn vệ sinh thực
phẩm. Thêm vào đó giá trị xuất khẩu cà phê những năm gần đây có xu hướng
giảm so với năm 2008 (năm 2009 xuất khẩu cà phê đạt khoản 1,73 tỷ USD, năm
2010 khoản 1,85 tỷ USD)
(2)
. Nguyên nhân do tình trạng đầu cơ của các doanh
nghiệp nước ngoài, nợ công ở châu Âu (là thị trường cà phê lớn nhất của Việt
Nam) đã khiến cho xuất khẩu cà phê giảm mạnh về số lượng lẫn giá cả. Xuất
(1) (2)
Tổng cục thống kê Việt Nam (2010).
2
Chuyên đề môn học
khẩu cà phê nhân vẫn còn chiếm một phần lớn trong xuất khẩu cà phê. Chất
lượng cà phê tương đối thấp do trang thiết bị chế biến và bảo quản còn nghèo
nàn. Vì lý do đó nên em đã chọn đề tài: “Thực trạng xuất khẩu cà phê Việt Nam
trong giai đoạn từ năm 2008 đến 6 tháng đầu năm 2011 và đưa ra giải pháp.”
2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
2.1 Mục tiêu chung
Phân tích thực trạng ngành xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong giai đoạn
từ năm 2008 đến 6 tháng đầu năm 2011 và đưa ra giải pháp giúp thúc đẩy việc
xuất khẩu cà phê ở Việt Nam.
2.2 Mục tiêu cụ thể
- Phân tích hiện trạng xuất khẩu cà phê ở Việt Nam.
- Phân tích những thuận lợi và khó khăn trong ngành.
- Đề ra những giải pháp giúp thúc đẩy ngành xuất khẩu cà phê.
3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
3.1 Phương pháp thu thập số liệu
Nguồn số liệu được thu thập chủ yếu từ các nguồn: Sách, báo, internet,
các bài chuyên đề có liên quan,…
3.2 Phương pháp phân tích
Phương pháp được áp dụng là thống kê mô tả, phân tích biểu bảng thống
kê. Sử dụng các số tuyệt đối , số tương đối để phân tích và chứng minh.
4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
4.1 Phạm vi không gian
Đề tài được thực hiện tại Việt Nam.
4.2 Phạm vi thời gian
Số liệu được thu thập từ năm 2008 đến 6 tháng đầu năm 2011 trong lĩnh
vực xuất khẩu cà phê.
4.3 Đối tượng nghiên cứu
Thực trạng xuất khẩu và các phương pháp thúc đẩy phát triển ngành cà
phê Việt Nam.
3
Chuyên đề môn học
4
Chuyên đề môn học
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ SƠ LƯỢC TÌNH HÌNH SẢN XUẤT,
CHẾ BIẾN CÀ PHÊ Ở VIỆT NAM
1. Cơ sở lý luận và vai trò của cây cà phê đối với nền kinh tế, xã hội.
1.1 Cơ sở lý luận về cà phê.
Cây cà phê được phát hiện đầu tiên bởi những người du mục Ethiopi, mãi
đến thế kỷ thứ VI loại cây này mới được trồng lan dần sang các nước khác. Lúc
đầu việc chấp nhận nhận cà phê là một thức uống hấp dẫn không phải là phải là
chuyện dễ. Trải qua một khoảng thời gian dài giờ đây mọi người đã chấp nhận
thức uống này và hiểu rõ hơn về công dụng giúp chống buồn ngủ và tạo nên sự
tỉnh táo hơn cho người uống,…
Cà phê trên thế giới có rất nhiều loại nhưng sự ưa chuộng và được đánh
giá cao là cà phê: Arabica (cà phê chè) và Robusta (cà phê vối). Đây là hai loại
cà phê tiêu thụ mạnh nhất trên thị trường thế giới. Đặc biệt là cà phê Arabica,
loại cà phê được đánh giá có hương vị ngon hàng đầu thế giới, hơn hẳn cà phê
Robusta cho nên giá bán của loại cà phê này thường đắt hơn các loại là phê
Robusta.
Bảng 1.1: So sánh giữa cà phê chè và cà phê vối.
Cà phê hạt Arabica Cà phê hạt Robusta
Có thể sử dụng cà phê nguyên chất hoặc có pha
trộn
Ít cafein hơn cà phê hạt Robusta (1-1,5%)
Sử dụng nhiều lao động trong việc trồng, thu
hoạch (thường hái bằng tay) và chế biến
Chi phí cao hơn nhưng cũng có giá rất cao (là
loại cà phê đặc biệt)
Có hương vị ngon hơn và ít chát hơn cà phê
Robusta.
Thu hoạch sau 4-5 năm
Trồng ở độ cao trên 600m, vùng khí hậu mát
mẻ, được trồng chủ yếu ở Brazin
Luôn luôn sử dụng cà phê có pha trộn
Nhiều cafein hơn cà phê hạt Arabica (1,5-
2%)
Có thể dùng máy móc để thu hoạch
(Brazin)
Có mùi vị chát, đắng
Chi phí thấp hơn
Có khả năng chống lại dịch bệnh
Thu hoạch sau 2-3 năm
Trồng ở độ cao dưới 600m, thích hợp với
vùng khí hậu nhiệt đới.
Nguồn: Đánh giá tiềm năng xuất khẩu của Việt Nam (8/2005);
Minh Phương (22/8/2010).
Hai loại cà phê này được trồng tập trung ở những khu vực khác nhau. Cà
phê Arabica được trồng nhiều ở các nước Nam Mỹ điển hình là Brazin nước xuất
5
Chuyên đề môn học
khẩu cà phê đứng đầu thế giới, còn giống cà phê Robusta thì được trồng tập trung
ở các nước châu Á và châu Phi. Nguyên nhân khiến cho việc trồng tập trung hai
loại cà phê này ở hai những khu vực khác biệt là do yếu tố sinh thái của chúng
khác nhau. Hiện nay tình hình chính trị ở châu Phi có nhiều bất ổn nên sản lượng
xuất khẩu cà phê Robusta không tăng lên mà còn có chiều hướng giảm xuống.
1.2 Vai trò của xuất khẩu cà phê đối với nền kinh tế xã hội.
Đối với kinh tế cà phê là một trong những mặt hàng xuất khẩu đem lại
một nguồn thu ngoại hối lớn, trên 1500 triệu USD/năm
(3)
cho nền kinh tế. Xuất
khẩu cà phê không những thực hiện được mục tiêu của chiến lượng đẩy mạnh
xuất khẩu của quốc gia mà còn phát triển kinh tế xã hội. Việc xuất khẩu cũng
đem về nguồn kinh phí cho việc đầu tư vào trang thiết bị góp phần đẩy mạnh
công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước.
Ngành sản xuất và xuất khẩu khẩu cà phê thu hút một lượng lớn nguồn lao
động của đất nước, góp phần giải quyết được tình trạng thất nghiệp cho xã hội,
tạo công ăn việc làm cho các dân tộc miền núi, Tây Nguyên. Từ đó giúp giải
quyết được tình trạng đói nghèo và giảm thiểu tệ nạn xã hội. “Theo Hiệp hội cà
phê Việt Nam (Vicofa) thì mỗi năm ngành cà phê thu hút khoảng 600000 –
700000 lao động, thậm chí trong ba tháng thu hoạch số lao động có thể lên đến
800000 lao động”
(4)
Bên cạnh đó cây cà phê còn giúp bảo vệ môi trường sinh thái, phủ xanh
đất trống đồi trọc, bảo vệ môi trường đầu nguồn. Vì tính chất sinh thái của cây cà
phê rất thích hợp với các vùng đồi núi.
2. Quá trình phát triển cây cà phê ở Việt Nam.
Việt Nam có điều kiện khí hậu thích hợp để trồng cà phê vối và có diện tích
trồng cao hơn nhiều lần diện tích trồng cà phê chè. Mặc dù cà phê chè được đánh
giá là loại cà phê ngon hơn và có giá bán trên thị trường cao hơn cà phê vối.
Thực chất cây cà phê không phải là một loại cây được phát hiện ở Việt Nam. Vào
năm 1857 người Pháp đã đưa vào Việt Nam và được trồng từ năm 1888. Lúc
này,
(3)
Tổng cục thống kê Việt Nam (2010)
(4)
Tailieu.vn (16/07/2010).
6
Chuyên đề môn học
việc xuất khẩu chủ yếu là sang nước Pháp. Từ đó diện tích trồng cà phê ngừng
tăng lên. Đến năm 1980, Việt Nam có diện tích trồng cà phê khoảng 23000 ha và
xuất khẩu khoảng 6000 tấn
(5)
. Bước vào thời kỳ đổi mới với nền kinh tế thị
trường mở cửa Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực
trồng và xuất khẩu cà phê. Trong thập niên 90, chính phủ đã có những chính sách
thúc đẩy sản xuất cà phê trong nước: hỗ trợ lãi xuất, trợ giá đầu vào, tự do hóa thị
trường đầu vào nông nghiệp … cộng thêm sự kiện sương muối đã làm mất mùa
cà phê ở Brazin (1994), nước xuất khẩu cà phê lớn nhất thế giới đã đẩy mạnh
việc mở rộng diện tích trồng, và hoạt động xuất khẩu cà phê trong nước. Lúc này
Việt Nam đã là một trong những quốc gia xuất khẩu cà phê hàng đầu của thế
giới. Với các thị trường lớn như EU, Mỹ và một số quốc gia châu Á.
Diện tích cà phê chỉ tăng đỉnh điểm vào năm 2000 với diện tích khoảng 520
nghìn ha sau đó thì tổng diện tích này giảm hẳn. Nguyên nhân chủ yếu là do tình
trạng cung thừa trên thế giới đã làm cho giá cà phê giảm mạnh. Những hộ nông
dân có diện tích trồng cà phê nhỏ lẻ không đủ khả năng để tiếp tục đầu tư vào cây
cà phê cho nên họ đã chặt bỏ cả vườn cà phê của mình. Mặc khác cây cà phê
cũng được trồng ở một số nơi không có điều kiện thuận lợi nên năng suất thu
được không cao, chính phủ đã khuyến khích giảm diện tích trồng cà phê ờ khu
vực này. Từ đó năng suất cà phê cũng giảm theo vào những năm đầu của thập kỷ
thứ nhất của thế kỷ XXI.
Việc thu hoạch và sơ chế cà phê ở Việt Nam vẫn còn lạc hậu, việc thu hái
chưa có hiệu quả, còn chế biến ở các hộ nông dân chủ yếu là phơi khô rồi đem
bán cho các thương lái. Dẫn đến chất lượng cà phê vẫn chưa cao.
3. Vấn đề chế biến cà phê từ khi gia nhập WTO cho đến nay.
Sau cuộc khủng hoảng giá cà phê vào những năm đầu của thế kỉ XXI. Đến
năm 2007 thì giá cả cà phê có phần tăng trưởng lại. cộng thêm các chính sách
thúc đẩy trồng cà phê của chính phủ đã đến thời điểm phát huy làm cho diện tích
trồng cà phê tăng dần từ 509.3 nghìn ha (năm 2007) lên 548.2 nghìn ha (năm
2010)
(6).
(5)
Trần Thị Quỳnh Chi và cộng sự (3/2007).
(6)
Tổng cục thống kê Việt Nam (2010).
7
Chuyên đề môn học
Vào thời điểm này, việc chế biến cà phê của người dân cũng chỉ là chế
biến thô sơ, Người dân thu hoạch rồi phơi khô sau đó bán cho các thương lái.
Không có máy móc hiện đại cho việc sấy khô cũng như bảo quản lâu dài. Dẫn
đến chất lượng cà phê thấp, giá xuất khẩu không cao.
Trong thời gian này, xuất khẩu cà phê nhân, mới qua sơ chế vẫn còn
chiếm đa số trong tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê ở nước ta. Nguyên nhân
chính là do các công ty chế biến trong nước chưa đủ khả năng để chế biến cà phê,
thiếu trang thiết bị hiện đại để sản xuất cà phê thành phẩm để xuất khẩu. Thêm
vào đó là các công ty chế biến ở những nước nhập khẩu nắm rõ được sở thích
dùng cà phê của người dân ở nước họ nên việc chế biến để đáp ứng nhu cầu thị
trường hơn.
8
Chuyên đề môn học
CHƯƠNG 2
PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU CÀ PHÊ VIỆT NAM
SANG CÁC NƯỚC VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG
1.Tiềm năng phát triển của ngành.
- Cà phê Việt Nam có hương vị đặc thù và được các nhà rang xay trên thế
giới đánh giá là dễ chế biến. Giá xuất khẩu tương đối rẻ hơn so với các nước xuất
khác (Brazin).
- Cà phê là một trong những mặt hàng xuất khẩu đem lại nguồn thu lớn
cho nền kinh tế nên được sự quan tâm đặc biệt từ Nhà nước. Các chính sách hỗ
trợ tín dụng, xúc tiến thương mại, tập trung thâm canh cà phê…lần lượt được đưa
vào áp dụng.
- Nhu cầu sử dụng cà phê trên thế giới không ngừng tăng lên điển hình là
các thị trường tiêu thụ cà phê lâu năm như EU, Hoa Kỳ,… Sự thay đổi thói quen
trong tiêu dùng của người Á Đông (Trung Quốc, Nhật Bản) cũng là dấu hiệu cho
sự phát triển thị trường cà phê trên ở những nước này trong tương lai.
- Việc gia nhập WTO tạo nhiều cơ hội cho ngành xuât khẩu cà phê Việt
Nam: cơ hội trong việc chuyển giao công nghệ, nhất là công nghệ chế biến và
bảo quản vốn còn lạc hậu ở nước ta, lĩnh vực chế biến và xuất khẩu cà phê Việt
Nam là ngành đem lại nhiều lợi nhuận nên hứa hẹn việc đầu tư vốn từ nước ngoài
vào lĩnh vực này. Qua việc hội nhập thì cũng giúp cho các nước đang phát triển
như Việt Nam bình đẳng hơn trong việc tranh chấp thương mại so với các nước
phát triển.
2. Tình hình xuất khẩu cà phê những năm vừa qua.
2.1 Kim ngạch xuất khẩu.
Trong những năm đầu của thập kỷ thứ nhất của thế kỷ XXI ngành xuất
khẩu cà phê Việt Nam gặp nhiều khó khăn do cuộc khủng hoảng giá cà phê trên
thế giới nên đã làm cho kim ngạch xuất khẩu cà phê giảm đáng kể. Từ năm 2007
thì giá cà phê có phần tăng trưởng lại nhưng đến năm 2009 thì lại có chiều hướng
giảm xuống.
Bảng 2.1 Tình hình xuất khẩu cà phê trong thời kỳ 2008 – 6 tháng đầu năm
2011.
Năm Số lượng Tốc độ tăng Giá trị (triệu Tốc độ tăng
9
Chuyên đề môn học
(nghìn tấn) trưởng so với
kỳ trước (%)
USD) trưởng so với
kỳ trước (%)
2008 1060,9 _ 2113,8 _
2009 1183,0 11,5 1730,6 -18,1
2010 1218,0 3 1851,4 0,7
6 tháng đầu
năm 2011 864.8 31.3 1899 106.1
Nguồn: Tổng cục thống kê Việt Nam.
Ta thấy, tuy sản lượng xuất khẩu cà phê từ 2008 đến 2009 tăng thêm 11,5%
nhưng phần giá trị lại giảm 18,1% nguyên nhân là do ảnh hưởng của cuộc khủng
thế giới 2008-2009 đã làm cho cầu cà phê trên thế giới bị tụt giảm. Bên cạnh đó
là việc đầu cơ của người nước ngoài, họ đã tung tin giá cà phê sẽ tăng trong thời
gian tới làm cho các doanh nghiệp Việt Nam thu mua cà phê với giá cao sau đó
họ tìm cách dìm giá cà phê xuống khiến cho các doanh nghiệp xuất khẩu của
nước ta phải bán tháo với giá thấp. Từ năm 2009 đến năm 2010 thì xuất khẩu cà
phê vừa tăng về lượng (3%) vừa tăng về giá trị (0.7%). Còn 6 tháng đầu năm
2011 cũng tăng mạnh so với cùng kỳ 2010, sản lượng tăng thêm 31.3%, giá trị
tăng mạnh đạt đến 106.1%. Nguyên nhân của sự tăng trưởng mạnh như vậy là do
tình hình thế giới đang hồi sức trở lại sau cuộc khủng hoảng dẫn tới nhu cầu về
cà phê cũng tăng theo. Việc thâm nhập sâu hơn vào thị trường Mỹ, một thị
trường tiêu thụ cà phê lớn của thế giới cũng là bước tăng trưởng trong việc xuất
khẩu cà phê Việt Nam. Theo số liệu báo cáo từ tổng cục thống kê thì Mỹ là nước
nhập khẩu cà phê lớn nhất của Việt Nam vào 6 tháng đầu năm 2011 (210444
nghìn USD) đã vượt qua mặt Đức (188916 nghìn USD) là nước nhập khẩu cà
phê lớn nhất của nước ta vào những năm trước đó. Nguyên nhân là do nền kinh
tế Mỹ có dấu hiệu phục hồi sau cuộc khủng hoảng, thêm vào đó là dấu hiệu nợ
công ở các nước châu Âu đã làm cho thị trường EU giảm lượng nhập khẩu cà
phê Việt Nam.
2.2 Giá cả
Ở phần trên, sản lượng cà phê trong thời kỳ 2008-2009 diễn biến nghịch
chiều so với giá trị xuất khẩu nguyên nhân chính là sự biến động của giá. Như đã
đề cập giá cà phê trong thời kỳ này giảm mạnh là do hoạt động đầu cơ giới đầu
cơ nước ngoài và ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới. Đối với 6
10
Chuyên đề môn học
tháng đầu năm 2011 thì sản lượng chỉ tăng 31,3% so với cùng kỳ 2010 còn giá trị
xuất khẩu tăng thêm tới 106,1%.Từ đó, ta thấy giá trị xuất khẩu không những
phụ thuộc vào sản lượng xuất khẩu mà còn chịu tác động mạnh của giá. Theo
một quan điểm khác thì giá cà phê cũng có thể xem như là mục dự báo sản lượng
xuất khẩu trong tương lai. Nếu như trong thời điểm hiện tại giá cà phê ở mức cao
thì sản lượng trong tương lai sẽ có xu hướng tăng lên và ngược lại.
Bảng 2.2 Giá xuất khẩu bình quân cà phê vối nhân xô Việt Nam từ 2008 đến
6 tháng đầu năm 2011.
Đơn vị tính: nghìn đồng/kg.
Chỉ tiêu Năm 2008 Năm 2009 Năm 2010
6 tháng đầu
năm 2011
Giá
32,394 24,546 26,937 40,422
Tốc độ tăng trưởng so
với kỳ trước (%) _ -24,2 9,7 50
Nguồn: http://www.agroviet.gov.vn/Pages/CSDL.aspx?ttvaxttm.aspx.
Theo số liệu từ nguồn trích dẫn trên thì giá cà phê vối nhân xô là 40,422 nghìn
đồng/kg cao hơn so với cùng kỳ năm 2010 là 50%.Qua bảng số liệu trên ta thấy giá cà
phê có phần biến động mạnh hơn giá trị xuất khẩu. Điển hình là giá từ 2008 đến 2009
giảm đến 24,2% nhưng giá giá trị xuất khẩu chỉ giảm -18.1%; từ 2009 đến 2010 giá
xuất khẩu tăng 9.7% còn giá trị chỉ tăng 0.7%. Nguyên nhân của sự chênh lệch đó là
việc thu hái lẫn quả xanh của người nông dân còn khá phổ biến, số lượng cà phê cà phê
chưa qua chế biến đạt chuẩn hạng 1 và 2 vẫn còn thấp so với tổng số. “Thực tế cho thấy,
nếu không tái chế, cà phê của nông dân Đắk Lắk sẽ không đạt chuẩn hạng 1 và 2 theo
TCVN 4193-2005 vì vượt quá 150 lỗi/300 gram. Đối với xuất khẩu, kim ngạch giảm
không chỉ vì lý do cà phê kém chất lượng, nhu cầu tiêu thụ giảm mà còn vì cách làm ăn
thiếu chuyên nghiệp, thiếu liên kết của các nhà xuất khẩu, trong đó, phần lớn doanh
nghiệp xuất khẩu tự cập nhật thông tin thị trường nhưng không phải doanh nghiệp nào
cũng biết sàng lọc thông tin.”
(7)
3. Thuận lợi và khó khăn của ngành xuất cà phê Việt Nam.
3.1 Thuận lợi
Với vị trí địa lý thuận lợi, Việt Nam có một lưu lượng mưa lớn khí hậu
vùng tây Nguyên mát mẻ, nền đất Bazan màu mỡ rất phù hợp với cây cà phê vốn
11